Trang thơ Nguyễn Ngọc Hạnh


TRỞ LẠI MỸ SƠN

Posted in Tác phẩm báo chí bởi nguyennamtran on Tháng Sáu 25, 2007

qn2.jpg

Nguyễn Ngọc Hạnh

Trong lễ hội Quảng Nam Hành trình di sản lần thứ 3, năm 2007, có cuộc hội ngộ của 3 di sản nổi tiếng, đó là Khu di tích đền tháp Mỹ Sơn  ( Việt Nam ) – Vatphu ( Lào ) – AnKor ( Camphuchia ) . Chương trình sẽ diễn ra lúc 19 gìơ, ngày 28 /6/2007 tại Thánh dịa Mỹ Sơn. Đây là một chương trình giao lưu nghệ thuật độc đáo mang tính dặc trưng của 3 di sản nổi tiếng ở khu vực Đông Dương này…
 
“Có đến thung lũng này vào buổi hoàng hôn, các anh mới thấy được hết vẻ đẹp của phế tích Mỹ Sơn. Những ngôi tháp cổ bỗng chốc sẽ trở nên lung linh, huyền ảo trong nắng chiều và dường như các nàng vũ nữ Apsara lại tiếp tục vũ điệu ngàn năm của mình…” Anh Nguyễn Công Hường, Trưởng ban Quản lý Khu di tích này đoan chắc như đinh đóng cột với chúng tôi như thế ! 

Trở lại thánh đường xưa
Cách trung tâm TP Đà Nẵng 70 km về hướng tây nam, thánh địa Mỹ Sơn nằm ẩn mình giữa một thung lũng kín đáo. Đó là một quần thể gồm hơn 70 đền tháp được xây dựng để thờ phụng những vị thần bảo hộ cho các vị vua Chămpa, nên từng được gọi là Thánh đô. Trong nhiều thế kỷ, người Chăm đã dựng nên một quần thể kiến trúc độc đáo, toàn bộ quần thể đền tháp này được xây dựng bằng chất liệu gạch nung và đá sa thạch. Từ tháng 12.1999, UNESCO đã công nhận phế tích này là một trong những di sản thế giới. Tại đây có thể bắt gặp hầu hết phong cách kiến trúc qua các thời kỳ của người Chăm. Mỹ Sơn là nơi phục dựng lại phần nào hình ảnh của một vương triều Chămpa từng rất hưng thịnh trên dải đất miền Trung. Những phù điêu, tượng đá tại đây thể hiện phần nào tín ngưỡng và khát vọng của người Chăm. Đó là chưa kể đến hàng trăm tấm bia đá khắc đầy ký tự cổ là những tư liệu khảo cổ vô cùng quý giá. Không quá hùng vĩ như các đền Ankor (Campuchia), cũng không bị ảnh hưởng nhiều bởi làn sóng du lịch như đô thị cổ Hội An, nhưng Mỹ Sơn vẫn cuốn hút được nhiều du khách bởi nét trầm mặc rất riêng của mình. Trong từng viên gạch, từng tấm phù điêu vũ nữ đang say múa, từng ngôi tháp cổ đổ nát… tất cả như đang kể cho khách phương xa những câu chuyện về một thời kỳ rực rỡ đã qua.
Anh Hường nói như trong sách chép ra với đoàn chúng tôi vậy, cứ nhỏ nhẹ, lan man mà sao dường như ai cũng như bị thôi miên, hồn phách chìm vào trong thế giới đầy huyền bí với lời kể tóat ra từ đôi mắt sâu thẳm của anh :”  Khoảng 4 đến 5 giờ sáng, lúc bóng tối sắp ra đi nhường thiên nhiên cho ánh sáng, rừng Mỹ Sơn chầm chậm sáng lên, một thứ ánh sáng non nớt bao trùm lên cảnh vật núi non cây cối và đền tháp. Những ngọn tháp ở Mỹ Sơn giống như vừa được tắm gội, những viên gạch lấp lánh sáng, và ửng hồng dần trước bình minh.

Khi ấy du khách hãy đi thật chậm quanh cái đền thờ theo chiều quay trái đất từ đông sang tây (đây là cánh đi của người xưa và của những thiền sư phái Mật tông Đại Thừa). Đi như thế nhiều vòng, du khách sẽ thấy những hiện tượng đặc biệt xảy ra trong nội tâm… Có người thấy mình như một kẻ lữ hành cô độc vất vưởng trong thế giới lạ lùng của đền tháp, trong ảo ảnh của thung lũng, cây cỏ và núi rừng.
Đêm Mỹ Sơn – nhất là những đêm trăng sao, du khách có cảm tưởng rằng chỉ cần leo lên những ngọn núi kia sẽ đưa tay hái được cả trăng và sao.
Ngồi ngắm sao trời và suy ngẫm về sự vận hành của vũ trụ, của các tinh tú du khách sẽ thấy gần gũi thân mật với thiên nhiên và hình như giữa con người và thiên nhiên không còn phân cách. Dưới bầu trời tinh tú bao la, những tư tưởng chật hẹp, ích kỷ sẽ biến mất, chỉ còn thấy sự đổi thay kỳ diệu nhiệm mầu của thiên nhiên. Trong giây phút tĩnh lặng ấy, du khách sẽ nghe được tiếng nói của những viên gạch vỡ, của những bức tượng cụt đầu, nghe được tiếng vó ngựa, tiếng gươm khua, và tiếng những ngôi đền đổ sụp giữa thinh không ! “
Quả  thật  vậy , đã hàng ngàn năm trôi qua mà vẫn không làm phai được sắc đỏ thắm của viên gạch nơi tháp cổ này. Ẩn đằng sau những ngôi tháp trầm mặc trong ánh chiều tà kia là một kỹ thuật xây dựng bí ẩn, nhuốm màu huyễn hoặc. Có nhiều giả thiết về chất kết dính giữa các viên gạch trên tháp Chăm, nhưng vẫn chưa có được câu trả lời. Có người còn cho rằng những nghệ nhân Chăm xưa kia đã chất đất sét thành hình những tòa tháp rồi mới nổi lửa nung. Có phải vì những màu sắc huyễn hoặc này mà những ngôi tháp Chăm kia mãi mãi có một sức hút thật khó cưỡng lại với những ai đã từng một lần đến Mỹ Sơn. Thật và ảo, vàng son và đổ nát…, tất cả đã làm nên một tình yêu đắm say với Mỹ Sơn trong lòng du khách phương xa lạc bước vào thung lũng này.
Với hơn 70 công trình kiến trúc bằng gạch đá, được xây dựng từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ 13, Mỹ Sơn trở thành trung tâm kiến trúc quan trọng nhất của Vương quốc Chămpa. Những đền thờ chính ở Mỹ Sơn thờ một bộ Linga hoặc hình tượng của thần Siva – Ðấng bảo hộ của các dòng vua Chămpa. Vị thần được tôn thờ ở Mỹ Sơn là Bhadrésvara, là vị vua đã sáng lập dòng vua đầu tiên của vùng Amaravati vào cuối thế kỷ 4 kết hợp với tên thần Siva, trở thành tín ngưỡng chính thờ thần – vua và tổ tiên hoàng tộc.

Cảo thơm lần giở trước đèn…
Vào năm 1898, di tích Mỹ Sơn được phát hiện bởi một học giả người Pháp tên là M.C Paris. Vào những năm đầu thế kỷ XX này, 2 nhà nghiên cứu của Viễn thông Pháp là L.Finot và L.de Lajonquière và nhà kiến trúc sư kiêm khảo cổ học H. Parmentier đã đến Mỹ Sơn để nghiên cứu văn bia và nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Chăm. Cho đến những năm 1903-1904 những tài liệu cơ bản nhất về bia ký và nghệ thuật kiến trúc Mỹ Sơn đã được L.Finot chính thức công bố.
Tiền thân của quần thể kiến trúc Mỹ Sơn cổ kính này, theo căn bia để lại là một ngôi đền làm bằng gỗ để thờ thần Siva Bhadresvera. Nhưng đến khoảng cuối thế kỷ VI, một cơn hoả hoạn đã thiêu cháy ngôi đền gỗ. Bức màn lịch sử đã được các nhà khoa học vén dần lên thông qua những bia ký và lịch sử nhiều triều đại xưa cho ta thấy Mỹ Sơn là khu thánh địa quan trọng nhất của dân tộc Chăm suốt từ cuối tế kỷ IV đến thế kỷ XV. Bằng vật kiệu gạch nung và đá sa thạch, trong nhiều thế kỷ người Chăm đã dựng lên một quần thể kiến trúc đền tháp độc đáo, liên hoàn: Ðền chính thờ Linga-Yoni biểu tượng của năng lực sáng tạo. Bên cạnh tháp chính (Kalan) là những tháp thờ nhiều vị thần khác hoặc thờ những vị vua đã mất. Mặc dù thời gian cùng chiến tranh đã biến nhiều khu tháp thành phế tích nhưng những hiện vật điêu khắc, kiến trúc còn lại cho đến ngày nay vẫn còn để lại những phong cách giai đoạn lịch sử mỹ thuật dân tộc Chăm, những kiệt tác đánh dấu một thời huy loàng của văn hoá kiến trúc chămpa cũng như của Đông Nam Á
Mỗi thời kỳ lịch sử, kiến trúc mang phong cách riêng, cũng như mỗi đền tháp thờ những vị thần, những triều vua khác nhau tạo nên đường nét kiến trúc đầy dấu ấn, rất đặc trưng. Trong nhiều công trình kiến trúc còn lại khi phát hiện (1898) có tháp cao tới 24m, trong khu vực Tháp Chùa mà các sách khảo cổ, nghiên cứu về Mỹ Sơn có ký hiệu là tháp cổ Chăm Pa, có 2 cửa ra vào phía Ðông và phía Tây. Thân tháp cao, thanh tú với một hệ thống cột ốp. Xung quanh có 6 tháp phụ, toàn bộ ngôi tháp 2 tầng toả ra như cánh sen. Tầng trên, chóp đá sa thạch được chạm hình voi, sư tử, tầng dưới, mặt tường là hình những người cưỡi voi, hình các thiên nữ thuỷ quái. Nhưng ngôi tháp giá trị này đã bị không lực mỹ huỷ hoại trong chiến tranh, năm 1969.
Sau khi phát hiện ra khu tháp cổ Mỹ Sơn, nhiều hiện vật tiêu biểu trong đó đặc biệt là những tượng vũ nữ, các thần linh thờ phượng của dân tộc Chăm, những con vật thờ cũng như những cảnh sinh hoạt cộng đồng đã được đưa về thành phố Ðà Nẵng xây dựng thành bảo tàng kiến trúc Chămpa. Tuy không phải là nhiều, nhưng những hiện vật này là những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tiêu biểu, nó có giá trị văn hoá của một dân tộc, nhưng hơn thế nữa, có là những chứng tích sống động, xác thực lịch sử của một trong những dân tộc trong cộng đồng Việt Nam giàu truyền thống văn hoá.

Mỹ Sơn 20.6.2007

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: